Değerleme nereden başlar? Sağlam emsal ama tek başına değil
İlk referans aynı marka-model, yıl, paket, kilometre ve kullanım tipine yakın sağlam araçların güncel piyasa aralığıdır. Ancak ilan fiyatı doğrudan satış değeri değildir; ilanların ne kadar süredir yayında olduğu, araçların donanım ve geçmiş farkları da görülmelidir.
SEDDK düzenlemelerinde sigorta eksperinin rayiç belirlerken piyasa verileri, geçmiş hasar ve kilometre gibi faktörleri değerlendirdiği resmi rapor yapıları bulunur. Ticari alım değerlemesinde de benzer mantıkla araç tek bir parametreye indirgenmemelidir.
Hasarın yeri neden toplam tutardan daha önemli olabilir?
Aynı parasal hasar, tampon-far-kaput bölgesinde veya şasi/direk/mekanik bölgede farklı risk taşır. Yapısal ve mekanik hasar, onarım zorluğu ve sonrasında oluşabilecek belirsizlik nedeniyle teklif üzerinde daha güçlü etki yaratabilir.
Bu yüzden yalnız “hasar 500 bin TL” demek yetmez. Hangi parça ve sistemlerin etkilendiği bilinmelidir.
Motor, şanzıman ve yürürlük değeri nasıl değiştirir?
Motorun çalışması olumlu bir veri olabilir ama tek başına yeterli değildir. Soğutma sistemi, ön takım, akslar, şanzıman, elektronik modüller ve aracın kendi tekerleri üzerinde hareket edip etmediği de önemlidir.
Motoru sağlam görünen fakat ön aks ve süspansiyonu ağır hasarlı bir araç, taşıma ve onarım açısından farklı maliyet yaratır.
Airbag ve elektronik sistemler neden ayrıca incelenir?
Açılmış hava yastıkları, kemer piroteknikleri, airbag beyni, sensörler ve torpido/direksiyon gibi parçalar onarım kalemi oluşturur. Yeni nesil araçlarda radar, kamera, far modülü ve sürüş destek sistemleri de maliyeti ciddi değiştirebilir.
Fotoğrafta yalnız kaporta hasarına bakmak bu nedenle yanıltıcıdır.
Kilometre ve araç yaşı ne kadar etkili?
Kilometre sağlam piyasa talebini ve aracın mekanik parça değerini etkiler. Çok düşük kilometre her zaman yüksek pert değeri anlamına gelmez; hasarın niteliği ve parça bulunabilirliği baskın olabilir.
Yaşlı fakat parçası değerli ve talep gören bir model, daha yeni fakat talebi zayıf bir modelden farklı davranabilir.
Örnek değerleme mantığı
Sağlam emsali 1.000.000 TL olan iki aynı model araç
Birinci araç arkadan hasarlı, motor-şanzıman çalışıyor, airbag açmamış ve yürür durumda olsun. İkinci araç önden ağır hasarlı, airbag açık, motor radyatör bölgesi zarar görmüş ve tekerlek kilitli olsun. Sağlam emsal aynı olsa da ikinci aracın onarım, parça, taşıma ve risk maliyeti daha yüksek olduğu için mevcut hal alım değeri farklı olacaktır. Burada sabit “%X pert indirimi” kullanmak doğru sonuç vermez.
Değeri etkileyen faktörleri tek tabloda görün
| Faktör | Fiyata etkisi | Neden |
|---|---|---|
| Sağlam emsal | Temel referans | Hasarsız/sağlam piyasa talebini gösterir |
| Hasarın yeri | Yüksek | Yapısal ve mekanik risk değişir |
| Motor/şanzıman | Yüksek | Onarım ve parça maliyeti |
| Airbag/elektronik | Orta-Yüksek | Güvenlik ve modül maliyeti |
| Kilometre | Orta | Emsal ve talep |
| Paket/donanım | Orta | Parça ve yeniden satış talebi |
| Eksik parçalar | Doğrudan | Aracın mevcut değerinden düşer |
| Konum/çekici | Operasyonel | Net teklif maliyetine eklenebilir |
Rayiç bedel, pert satış değeri ve teklif aynı şey değildir
Rayiç bedel, sigorta ve piyasa değerlendirmesinde aracın belirli tarihteki değerine ilişkin bir kavramdır. Pert aracın mevcut haliyle ticari satış teklifi ise hasarlı aracın bugünkü fiziki/mekanik durumu ve alıcının maliyet/riski üzerinden oluşur.
Bu iki rakam birbirine bağlı olabilir fakat aynı değildir. Araç sahibi sigorta dosyasındaki rayiç ile mevcut haliyle alım teklifini doğrudan eşitlememelidir.
Bu konuda sık sorulan sorular
Aracınızın durumu ve işlem şartları için kısa, açık cevaplar.
Airbag patlatmış ağır hasarlı arabanın ederi nedir?
Airbag açılması tek başına fiyat belirlemez. Hava yastıklarıyla birlikte kemer gergileri, sensörler, kontrol ünitesi ve darbenin taşıyıcı bölgelere etkisi incelenmelidir. Marka-model, kilometre, kayıt bilgisi ve diğer hasarlar bilinmeden sağlıklı bedel verilemez. Güvenlik sistemi onarım maliyeti, görünen kaporta hasarı az olsa da değerlemeyi önemli ölçüde etkileyebilir.
Kazalı arabanın piyasa ederi nasıl hesaplanır?
Önce aynı model, yaş, kilometre ve donanıma sahip emsaller belirlenir. Ardından gövde ve mekanik hasar, güvenlik sistemleri, kayıt statüsü, eksik parçalar ve taşıma gideri birlikte incelenir. İlan fiyatları gerçekleşmiş satış fiyatı değildir; kasko değeri de doğrudan alım bedeli sayılmaz. Son teklif aracın mevcut hali ve alıcının üstleneceği maliyetlerle oluşur.
Önden ağır hasarlı radyatörü patlamış arabayı kim alır?
Önden ağır hasarlı araç, mevcut durumuyla hasarlı araç alıcıları tarafından değerlendirilebilir. Radyatör hasarına ek olarak motor, soğutma sistemi, ön taşıyıcılar ve airbag durumu bildirilmelidir. Pert Araba Merkezi’ne bu bilgileri fotoğraflarla göndererek değerlendirme isteyebilirsiniz. Soğutma sistemi zarar gördüyse deneme amacıyla motoru çalıştırmak ek hasar oluşturabilir; güvenli taşıma planını görüşün.
İçerik kontrolü:
Bu konuyla birlikte sorulan diğer sorular
Araç sahipleri aynı konuyu farklı kelimelerle sorabiliyor. Aşağıdaki soruların cevaplarını rehberin ilgili bölümlerinde bulabilirsiniz.
- pert araç fiyat teklifi
- pert araba fiyat teklifi
- pert araç değerleme
- pert araba değerleme
- pert araç değer tespiti
- pert araba değer tespiti
- pert araç fiyatı öğren
- pert araba fiyatı öğren
- pert araç fiyat hesaplama
- pert araba fiyat hesaplama
- pert araç değer hesaplama
- pert araba değer hesaplama
- pert araç değeri nasıl hesaplanır
- pert araba değeri nasıl hesaplanır
Sigorta rayici ile ticari alım değeri neden ayrılır?
Sigorta dosyasında rayiç, kaza tarihindeki aracın değerinin belirlenmesi amacıyla kullanılır ve eksper/mevzuat çerçevesinde ele alınır. Ticari alım değeri ise bugün elinizdeki hasarlı aracın mevcut hali için alıcının ödemeye hazır olduğu bedeldir.
Hasardan sonra parça sökülmüş, araç taşınmış veya piyasa değişmişse iki rakam arasındaki bağ daha da gevşeyebilir. Bu nedenle sigorta rayicini doğrudan “aracım bu kadar eder” diye okumayın.
Neden “pert araç rayicin yüzde X’i eder” demiyoruz?
Çünkü hasar dağılımı ve sağlam kalan ekonomik değer araçtan araca değişir. Motor-şanzımanı sağlam lüks bir araçla, mekanik sistemi de ağır hasarlı aynı piyasa değerindeki araç aynı oranla fiyatlanamaz. Parça bulunabilirliği ve model talebi de değişir.
Sabit oran kolay anlatılır ama karar kalitesini düşürür. Değerleme, kalem kalem risk ve değerin okunmasıdır.
Aykırı derecede düşük veya yüksek teklif nasıl yorumlanır?
Çok düşük teklif, alıcının yüksek risk payı koyduğunu veya araca ilgisinin zayıf olduğunu gösterebilir. Çok yüksek teklif ise bazı durumlarda güçlü talep, bazen de araç başında fiyat düşürme stratejisi olabilir.
Teklifi koşullarıyla okuyun. İki uç değeri ayrı tutup ortadaki net ve karşılaştırılabilir teklifler gerçek piyasa aralığını daha iyi gösterebilir.
Değerlemede veri kalitesi fiyatı doğrudan etkiler
Eski fotoğraf, belirsiz kilometre, “motor sanırım çalışıyor” gibi ifadeler alıcının risk payını artırır. Güncel ve doğrulanabilir bilgi, alıcının daha dar belirsizlikle fiyat vermesini sağlar.
Değerlemenin en ucuz iyileştirmesi çoğu zaman daha fazla pazarlık değil, daha iyi bilgi paketidir.
Teklif ne zaman yeniden değerlenmeli?
Araçtan parça sökülürse, yeni mekanik arıza ortaya çıkarsa, araç başka şehre taşınırsa veya piyasa önemli ölçüde değişirse eski teklif güncelliğini yitirebilir.
Satış kararını haftalar sonra verecekseniz yeni fotoğraf ve güncel durumla teklif yenilemek daha sağlıklıdır.
Sonraki adım için ilgili rehberler
Değerlemeden fiyat kararına.
Mevcut hal piyasa teklifini görün.
Tam/ağır hasar kavramlarını ayırın.
Kayıt ve güncel değer ilişkisi.
Aracınız için mevcut hal değerlendirmesi isteyin
Marka, model, yıl, kilometre, hasar fotoğrafları, motor/şanzıman ve bulunduğu konumu WhatsApp’tan paylaşın. WhatsApp veya telefonla doğrudan görüşebilirsiniz.
Noter, ödeme, vekâlet ve çekici konularını son güne bırakmayın
Değerleme aşamasında araç bedeli ile lojistik maliyeti birbirine karıştırılmamalıdır. Teklifte çekici, eksik parça ve teslim koşullarının nasıl ele alındığı ayrıca açıklanmalıdır.
Araç yürümüyor ise çekici
Yürümeyen araçta taşıma ihtiyacı ayrı bir lojistik kalemidir. Değerleme yapan tarafın çekiciyi organize edip etmediği, ücretin teklife dahil olup olmadığı ve mesafenin fiyata etkisi netleştirilmelidir.
Ödeme anı ve Güvenli Ödeme Sistemi
27 Eylül 2024’ten beri nakit, havale veya EFT gibi yöntemlerle yapılan ikinci el motorlu kara taşıtı satışlarında Güvenli Ödeme Sistemi zorunludur. Satış bedeli sistemdeki hesaba aktarılmadan noter devri tamamlanmaz. Bloke çek veya farklı bir ödeme aracı düşünülüyorsa güncel banka/noter uygulaması işlem gününden önce teyit edilmelidir. Ticaret Bakanlığının güncel açıklaması.
Vekâletle satış yapılacaksa
Araç sahibi noterde bulunamayacaksa satış işlemini yapacak kişinin geçerli ve araç satış yetkisini kapsayan vekâleti bulunmalıdır. Vekâlet belgesinin kapsamı işlem öncesinde kontrol edilmeli; Türkiye Noterler Birliğinin e-Devlet üzerindeki vekâletname sorgulama hizmeti yardımcı bir kontrol kanalıdır. Belgenin işleme uygunluğuna ilişkin son kontrol noterlikte yapılır. Kişi Vekâletnameleri Sorgulama.
Sigorta dosyası kapanmadıysa
Sigorta dosyasının açık olması, aracın mülkiyeti, sovtaj/araç kalıntısı üzerindeki tasarruf ve tazminat ödeme aşaması birbirinden ayrı konulardır. Satıştan önce sigorta şirketi/eksper dosyasında aracın kime ait kaldığı ve tazminat sürecinin hangi aşamada olduğu teyit edilmelidir; ödeme zamanı ve hak sahipliği dosya/poliçe özelinde değişebilir. Konunun sigorta tarafını sigorta ve pert süreci rehberinde ayrıca inceleyebilirsiniz.